روانشناسی خودپنداره

0

خودپنداره یا خودانگاره یک اصطلاح نسبتا عمومی در روانشناسی ست که از آن برای اشاره به نحوه تفکر, درک و ارزیابی افراد از خودشان، استفاده می‌­شود. ما برای اینکه بتوانیم نسبت به خودمان آگاهی داشته باشیم، به داشتن یک پندار مشخص نیاز داریم. در همین راستا بائوماستر (۱۹۹۹) خودپنداره را اینچنین تعریف میکند:

«خودپنداره شامل مجموعه اعتقادات و باورهای شخصی فرد در مورد خودش است؛ از جمله اینکه چه ویژگی­‌های فردی دارد. خودانگار پاسخ به سوال (من چه کسی یا چه چیزی هستم؟) است».

خودپنداره یک مفهوم بااهمیت در  روانشناسی اجتماعی و همچنین انسان‌شناسی است. لوئیس (۱۹۹۰) بیان میکند که رشد خودپنداره از دو جنبه برخوردار است.

پیشنهاد بعدی

دو جنبه رشد خودپنداره از نظر لوئیس

۱.موجودیت خود یا هستی خود در رشد خودپنداره

اساسی‌ترین بخش از خودانگاره یا خودپنداره، همین مفهوم است. معنای این مفهوم  احساس جدا بودن و متمایز بودن وجودمان از دیگران و همچنین آگاهی از پایداری خود است.

کودک از سن دو الی سه ماهگی شروع به آگاهی تمایز وجود خود از دیگران میشود و  و در طول زمان و دوره­‌های مختلف رشدی به این و موجودیت و تمایز خود ادامه می­‌دهد. بر طبق نظر لوئیس، بخشی از رشد خودپنداره  به نوع ارتباط کودک با جهان مرتبط می‌­گردد. به عنوان مثال، کودک لبخند می‌زند و از اطرافیانش پاسخ محبت آمیز دریافت میکند، یا کودک یک تلفن همراه را لمس می­‌کند و حالت ویبره آن را مشاهده میکند.

  1. طبقه‌بندی «خود» در رشد خودپنداره

بعد از اینکه کودک وجود خود را به عنوان یک تجربه­­‌ی جداگانه در جهان اطراف در نظرمیگیرد، در مرحله بعدی رشد به این باور میرسد که او نیز یک شی در این جهان است. او با خود فکر میکند که تمام خصوصیات فیزیکی که میتوان به اشیا نسبت داد؛ شامل وجود خود او نیز میشود. در مراحل بعدی به درک خصوصیات عمومی و علایق خود نائل میگردد.

خودانگاره چه ویژگی هایی دارد؟

  • خودانگاره در طی زمان با فرد رشد کرده و میتواند تغییر ‌کند.
  • تصویری که از خودمان داریم در ابعاد مختلف زندگی شخصی ما اثرگذار است.
  • خودانگار ابعاد مختلف وجودی مارا در برمیگیرد؛ از جمل ابعاد عملکردی، فکری و احساسی
  • بنابر شخصیت و تجربیات اشخاص میتواند یک طیف بسیار مثبت تا بسیار منفی را دربربگیرد.
  • خودانگاره هر فرد به خودفرد اختصاص دارد.

ابعاد خودانگاره

انواع مختلفی از خودانگاره انواع مختلفی دارد که هرکدام از آنها ابعاد متفاوتی را شامل  میشوند؛ مثلا، ابعاد مربوط به خودکارآمدی تحصیلی در خودانگاره ما با ابعاد مرتبط به بخش خودکارآمدی اجتماعی کاملا متفاوت است.

 بعضی از ابعاد که در همه زمینه‌ها مشترک هستند عبارت اند از:

– خودباوری

– عزت‌نفس

– ایده آل های فردی

– مشخصات شخصی

– نقش یا هویت (اجتماعی)

 

مطلب هدیه طبیب فارسی: چک تضمینی

مراحل توسعه و رشد خودانگاره

همانطور که در بخش های بالا اشاره کردیم؛ خودانگاره در تمام طول عمر افراد گسترش پیدا میکند و دچار تغییر می‌شود؛ با اینحال طیف تغییرات در سال‌های اولیه زندگی بیشتر است.

۱- شکل‌گیری خودانگاره در دوران کودکی

۳ گام کلی در توسعه خودانگاره دوران کودکی تعریف میکنیم:

گام اول: از تولد تا ۲سالگی

– نوزادان به روابط عاطفی سازگار نیاز دارند تا بتوانند احساسات مثبت را در وجود پرورش دهند.

– نوزادان در اولین گام از شکل گیری خودانگاره، مجموعه ای از برتریهایی را به ایجاد می کنند که این برتری ها با احساس ذاتیشان در هماهنگی است.

– کودکان نوپا با محدودیت‌های ملایم و محکم امنیت را احساس می‌کنند.

– مهارت زبان در دو سالگی گسترش پیدا می کند و کودکان نوپا به طور مشخص من‌بودن را احساس و تجربه می‌کنند.

گام دوم: از ۳ تا ۴ سالگی

– کودکان ۳ _ ۴ ساله وجود خود را به‌عنوان افرادی خاص و متمایز می‌بینند.

– تصورات این کودکان از خودشان بیشتر حالت توصیفی دارد تا قضاوت‌گرانه.

– کودکان در مرحله پیش‌دبستانی به استقلال بیشتری میرسند. آنها کنجکاوند که ببینند چه‌کارهایی می‌توانند انجام دهند.

گام سوم:از ۵ تا ۶ سالگی

– کودکان این مرحله در حال عبور از مرحله من به مرحله ما هستند، این مرحله جایی ست که کودکان از نیازها و علایق گروه بزرگ‌تر آگاه‌ میشوند.

– کوکان مهدکودکی می‌توانند از کلمات برای بیان خواسته‌ها، نیاز و ابراز احساسات خود استفاده کنند.

– کودکان ۵ و ۶ ساله نسبت به کوکان کوچکتر،  از زبان پیشرفته‌تری برای ابراز خود در چهارچوب گروه استفاده میکنند.

روانشناسی خودپنداره

۲- خودپنداره در میانه دوران کودکی (سن مدرسه)

در دوران کودکی میانی که شامل ۷ تا ۱۱ سالگی افراد میشود، کودکان به پیداکردن حس اجتماعی خود میرسند و متوجه میشوند که چگونه با دیگران سازگار شوند. این افراد مقایسه‌های اجتماعی زیادی را انجام داده و شروع به این فکر می‌کنند که دیگران چطور آنها را دیده و راجع به آنها فکر میکنند. از دیگر خصوصیات قابل بیان خودپنداره کودکان در این مرحله به موارد زیر میتوان اشاره کرد:

– پرورش خود ایده آل و واقعی

– رشد احساسات و عواطف شخصی

– توصیف خود بر اساس برتری ها به ‌جای توصیف رفتارهای منحصر به فرد.

۳- گسترش خودپنداره با شروع دوران نوجوانی

نوجوانی دورانی است که سرعت گسترش خودپنداره فرد تا حد انفجار است. دقیقا افراد در نوجوانی یعنی حدودا از ۱۲ تا ۱۸ سالگی با احساسات نسبت به خود بازی میکنند، هویتشان را میسنجند و تغییر میدهند، دائما خود را با دیگر افراد مقایسه می‌کنند و در نهایت بر اساس این اطلاعات یک خودپنداره را خلق میکنند که میتواند در طول بقیه عمر پایدار باشد یا نباشد.

در دوره نوجوانی، افراد مستعد خودآگاهی بیشتری هستند. نوجوانان تحت‌تأثیر هم‌سالان خود قرار میگیرند و تغییرات شیمیایی زیادی را در مغز خود تجربه میکنند. آزادی و استقلال در نوجوانان بیشتر است، به فعالیت‌های رقابتی بیش از گذشته علاقه مند هستند، خود را با جامعه هم‌سالان خود مقایسه می‌کنند، و برای نظرات دیگران ارزش زیادی قائل هستند. تا جایی که گاهی آنها را به خود ترجیح میدهند.

خود را چگونه میبینید؟

اگر بخواهید به سوال «من کیستم؟» پاسخ دهید؛ پاسخ شما  احتمالاً شامل یکی از انواع زیر است:

توصیفات مشخصات فیزیکی: من قد متوسط، چشم های سبز و … دارم.

نقش‌های اجتماعی: همه ما در ذات خود موجوداتی اجتماعی هستیم و مجموعه رفتار ما تا حدودی متاثر از نقشی که ایفا میکنیم شکل گرفته است. نقش‌هایی از جمله دانشجو، کارمند یا عضو تیم والیبال. این نقش ها به ما کمک می­کند تا متوجه شویم در موقعیتهای متفاوت سایر افراد جامعه چه انتظاری از ما دارند.

ویژگی ‌های شخصی: این مشخصات سومین بعد از توصیف شخصی خود ما است. مثلا: «من آدمی مودی هستم … من شخصیتی بخشنده دارم… من همواره مستعد نگرانی و اضطراب هستم و…»

اظهارات وجودی (انتزاعی): مواردی که میتوانیم در این دسته قرار دهیم؛ تعریفاتی شامل «من فرزندی از فرزندان این جهان هستم»، «من یک انسان آزاده هستم»، «من یک موجود روحانی (غیر مادی) هستم» … و…

توصیفات جوانان به طور معمول توصیفات شخصی تری است در مقابل افراد مسن تر به دلیل داشتن تجربیات اجتماعی بیشتر و پذیرش نقش های اجتماعی به عنوان بخش اصلی هویت خود، توصیفات جامع تری ارائه میدهند.

نکته ای که باید در نظر داشته باشید؛ نقشی است که خودانگاره در میزان عزت نفس افراد ایفا میکند. در مقالات دیگر به این موضوع بیشتر میپردازیم.

 

مطلب هدیه طبیب فارسی: خرید میز لپ تاپ

ممکن است شما دوست داشته باشید
اشتراک
اطلاع از
guest
0 نظر
بازخورد های درون متن
مشاهده همه نظرات